Duchowość AA

DUCHOWOŚĆ AA

1. Alkoholik i duchowość

Jest rzeczą niemożliwą, aby pijący, praktykujący alkoholik miał właściwą, niezaburzoną i harmonijną, relację z Bogiem, drugim człowiekiem, a przede wszystkim z sobą samym; w pijanym życiu wszystkie relacje są zaburzone, a percepcja alkoholika zniekształcona jest przez lęk:

– zamiast kochać – manipuluje;

– zamiast współczuć (współodczuwać, mieć zdolność empatii) – użala się nad sobą;

– zamiast przejawiać odpowiedzialność za innych (powierzone sobie sprawy, osoby, rodzinę) – wykazuje się skrajną nieodpowiedzialnością wobec samego siebie;

– zamiast czuć się częścią społeczeństwa (ludzkiej rodziny, wartościowym członkiem swej społeczności, osobą mającą poczucie przynależności do swojej ojczyzny, rodziny…) – wykazuje się niedostosowaniem społecznym, wyalienowaniem, wyizolowaniem;

– zamiast żyć w prawdzie, mieć obiektywny osąd rzeczywistości – żyje Ja fałszywym (w pijanym życiu balansując między byciem bogiem i panem świata, a byciem zerem, najgorszym ze wszystkich ludzi);

– zamiast przejawiać dojrzałość i stabilność uczuciowo – emocjonalną, reagując z dystansem na stresy, napięcia i trudne doświadczenia (umiejętnością odczekania, humorem…) – działa na zasadzie bodziec – reakcja (reagując impulsywnie, pod wpływem emocji, nie wytrzymując napięć, rozładowując je albo wycofaniem albo agresją; balansując między euforią a depresją…).

Jest niemożliwą rzeczą, aby alkoholik żyjący takimi antywartościami mógł wieść jakiekolwiek duchowe życie, nie ma mowy o rozwoju osobowym, o życiu w relacjach. Owszem, czasami pijący alkoholik może się wzbić na altruistyczne zachowania, pomóc komuś, okazać solidarność, współczuć drugiemu, ale będą to jednostkowe przypadki; nie jest to jednak utrwalona postawa życiowa.

2. Czym jest duchowość w AA?

Duchowość to budowanie (uczenie się, odrestaurowywanie) w oparciu o Boga (jakkolwiek Go pojmuję) wartości, które w pijanym życiu leżały w gruzach, były zniszczone, podeptane. Pojęcie „budowanie” można rozumieć dwojako: jako uczenie się nowych wartości, które nigdy do tej pory w moim życiu nie były obecne (nie wyniosłem tego z wychowania, że można i trzeba być np. uczciwym, prawdomównym, wiernym zobowiązaniom, itd.), ale też jako odbudowywanie wartości, które w pijanym życiu zostały zniszczone, podeptane (np. nim wszedłem w uzależnienie, byłem uczciwy, prawdomówny, nie zdradzałem współmałżonka, ale picie to wszystko zdegradowało); teraz na zgliszczach tamtych doświadczeń uczę się ich na nowo.

Program AA: 12 Kroków, 12 Tradycji, 12 koncepcji to program duchowy [Wielka Księga AA, s. 37] – tylko w 1-szym Kroku pojawia się słowo „alkohol”; w pozostałych punktach Programu to słowo jest nieobecne; co daje nam do zrozumienia, że ów chemiczny środek – C2H5OH; który nas „znieczulał”, „rozluźniał”, pozwalał „zapomnieć”, „nie czuć”, „nie istnieć”, „pocieszał”, „uśmierzał”, jednym słowem – dawał wymierne „korzyści”, jest w całości trzeźwienia najmniej istotny; cały proces zdrowienia nie polega tylko na niepiciu, jest to podstawą, ale to zdecydowanie za mało. Nie ma tutaj półśrodków; samo leczenie farmakologią przynosi tylko doraźne rezultaty; trzeźwienie zaś polega na przemianie duchowej [Wielka Księga AA, s. 37]. Z punktu widzenia chrześcijańskiego można tu użyć dwóch biblijnych pojęć: metamorfoza (przemiana), oraz metanoia (nawrócenie, zmiana sposobu myślenia, ale też sposobu odczuwania, reakcji na bodźce).

3. Co z ateistami, agnostykami, innowiercami, tymi, którzy mają specyficzny obraz Boga, lub zrazili się do zinstytucjonalizowanych religii? [Wielka Księga AA, s. 37]

Duchowość w przypadku AA nie jest tożsama z religijnością; nasz Program pokazuje, że podstawą jest duchowość, nie narzucając jak to ma się przejawiać w sferze religijności, zaangażowania w religijną społeczność, kult, liturgię. Jest to wynik kompromisu jaki zaszedł między alkoholikami wierzącymi w Boga i zadeklarowanymi religijnie, a niewierzącymi (ateistami czy agnostykami) i nie uznającymi przynależności do wspólnoty religijnej.

Każdy z nas oprócz tych uniwersalnych wartości nosi w sobie obraz, fundamentalne pojęcie Boga [Wielka Księga AA, s. 46]. Są też tacy, którzy zakładają, że świat powstał ex nihilo, z niczego, i do tego nie trzeba angażować wcale Boga. Wielka Księga nazywa to absurdalną ideą. „Odrzućcie wszystkie uprzedzenia, nawet w odniesieniu do zorganizowanych religii [Wielka Księga AA, s. 41]. Może dobrze, że masz te uprzedzenia, bo to pokazuje, że jesteś istotą myślącą, krytycznie podchodzącą do rzeczywistości i mającą swoją wrażliwość, ale na drodze trzeźwienia odłóż to na bok; hodowanie uprzedzeń nie przynosi dobrych rezultatów.

Tradycja 2 mówi: „Jedynym i najwyższym autorytetem w naszej Wspólnocie jest miłujący Bóg, jakkolwiek może się On wyrażać w sumieniu każdej grupy. Nasi przewodnicy są tylko zaufanymi sługami, oni nami nie rządzą”. Tradycja ta przekazuje nam pozytywny obraz Boga, który jest po twojej stronie, sprzyja ci, Jego wolą jest, byś żył, trzeźwiał, zdrowiał, dojrzewał, rozwijał się w swym człowieczeństwie. Ten Bóg nie ma nic wspólnego ze śmiercią, On nie jest autorem twego cierpienia, uzależnienia, grzech nie ma przystępu do Niego. Ów fragment o Wspólnocie AA jest ewenementem na skalę światową; nie znam innej wspólnoty, społeczności, także religijnej, która nie ma ludzkich autorytetów, liderów, szefów, przywódców; oni mają być zaufanymi sługami; jeśli sumienie grupy stwierdzi, że któryś ze służebnych wynosi się chorą ambicją, pychą ma obowiązek na ten proceder reagować…

4. Świat wartości

Jeśli rozumiemy duchowość jako budowanie w oparciu o Boga wartości, to trzeba mieć na uwadze, że istnieją wartości dane każdemu człowiekowi, niezależnie od religii, kultury, rasy, koloru skóry. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 1948 roku nakreśliła siedem wartości, które są uniwersalne: godność człowieka, prawda, dobro, życie, sprawiedliwość, pokój, rodzina. Możemy też włączyć wartości, jak: poczucie własnej godności (jako człowiek wierzący nie muszę jej budować, bo ta godność i wartość jest mi dana przez Boga, ja mogę ją tylko odkrywać), zdolność do relacji, empatii, wolność; na samym szczycie tych wartości znajdują się akceptacja, asertywność, miłość i miłosierdzie.

Dla mnie przemawiający jest przykład Jezusa, który okazywał akceptację ludziom uwikłanym w zło, grzechy, uzależnienia; akceptował osobę, ale niekoniecznie tolerował jej złe postępowanie; oddzielał osobę od jej czynów; Jezus podczas swojego procesu zachował się asertywnie, gdy został uderzony przez sługę arcykapłana: „Jeżeli źle powiedziałem, udowodnij, co było złego. A jeżeli dobrze, to dlaczego Mnie bijesz?” [J 18,23]; postawą tą nie wchodzi w logikę agresora, nie przejmuje na siebie jego złości, ma poczucie własnej wartości; stawia rozsądne granice drugiemu człowiekowi, dając mu do zrozumienia, by zreflektował swoje postępowanie], asertywności można się nauczyć drogą ćwiczeń, warsztatów, terapii, ale w rozwoju duchowym nie można się na niej zatrzymać. Wartość, jaką jest miłość i miłosierdzie idzie dalej; tu terapia już nie sięga; w moim odczuciu, w zdobywaniu tej wartości sama duchowość bez religijności nie wystarczy. Jezus na krzyżu modli się za swych oprawców: „Ojcze, przebacz im, bo nie wiedzą, co czynią” [Łk 23,34]; tak na marginesie, te słowa modlitwy Jezusa cierpiącego, w pierwszych odpisach Ewangelii Łukasza były wycięte, ocenzurowane; prawdopodobnie dlatego, że tym pierwszym wyznawcom Jezusa nie do pomyślenia wydawała się ta postawa: jak można nie nosić urazy do wrogów, tych, którzy źle mi uczynili? co więcej, jak można się za nich modlić, życząc im dobra, pojednania? Tutaj terapia i ludzkie środki to za mało, sama duchowość bez religijności nie wystarczy. A równocześnie każdy trzeźwiejący alkoholik jest wezwany do tego najwyższego zadania, by rozwinąć w pełni swoje człowieczeństwo. „Naszych Dwanaście Kroków – kiedy odcedzić ich istotę – sprowadza się do słów: miłość i służba” [Doktor Bob i Dobrzy Weterani, s. 359].

Program AA rysuje przed nami drogę doskonałości (ale nie perfekcjonizmu, bezgrzeszności, lecz osobowej integracji, dojrzewania, wewnętrznego rozwoju; chrześcijaństwo nazwie to świętością). Nasza choroba jest „błogosławiona”, bo wymusza na nas rozwój, daje motywację silniejszą, niż mają ją osoby nieuzależnione; nie ma to być powodem do pychy, wywyższania się, lecz pokornego wglądu w siebie: Bóg poprzez tą chorobę wybiera mnie, przyciąga do siebie, przywraca mnie życiu, przywraca mnie ludziom, społeczeństwu, uczy tego życia na nowo…

5. Na jakim etapie trzeźwienia/rozwoju jestem?

Miłosierdzie jest wartością i zadaniem, którego alkoholik ma się uczyć do końca życia; miłość ma przenikać nie tylko myślenie, ale też reakcje emocjonalne. Na jakim etapie trzeźwienia/ rozwoju dziś jestem? Może to pokazać sytuacja z życia, jaka może się każdemu z nas przytrafić; jest to sytuacja, stresu, napięcia, doznanego upokorzenia, niesłusznego potraktowania mnie przez kogoś. Proszę sobie wyobrazić sytuację, w której jakiś „menel” na ulicy mnie wyzywa, poniża; jakie wobec tego pierwsze reakcje u mnie występują?

1) podległość – „Nawet on uważa, że jestem nikim, zerem”; jego zachowanie jest potwierdzeniem tego, co sam o sobie myślę; jego atak uwypukla, ile we mnie jest niezgody, nieakceptacji wobec siebie samego; będę rozważał z goryczą nawet przez kilka dni, jak to przez tego człowieka, zostałem poniżony i dlaczego on mnie tak znieważył; to ewidentnie niedojrzały sposób reagowania, odzwierciedlające moje pijane myślenie;

2) wchodzenie w konflikt symetryczny – „O żesz, ty w mordę kopany”; mówiąc to w „słusznym” gniewie, nie tylko go zwyzywam, lecz rzucę się do bicia; skoro on mnie uderzył słowem, ja oddam mu pięścią, moja agresja jest niewspółmierna do bodźca; trochę wyższe zachowanie od poprzedniego, ale dalej niedojrzałe;

3) agresywne ignorowanie – „Spadaj, dziadu”; choć jest to tylko odpowiedź słowna, powiem to z poczuciem wyższości, wyzywając owego „menela”; choć nie tłumię w sobie agresji, ale ją wyrażam, dalej jest to wynik mojego nieuporządkowania;

4) asertywność – ignorowanie nie wchodząc w agresję tego człowieka; czasem mogę zwrócić uwagę, jak Jezus owemu słudze arcykapłana; mogę to robić, ale z czasem zauważam, że nie muszę wchodzić w dyskurs z tym człowiekiem, nie muszę brać na siebie jego złości, mogę po prostu przejść ignorując go, mogę też zareagować humorem; to dojrzałe zachowanie i efekt mojej pracy nad Programem AA;

5) miłość miłosierna – spojrzenie z miłością i współczuciem na człowieka: „Jakaż bieda musi być w tym człowieku, skoro w taki sposób się zachowujeprzebacz mu, Boże. Nie wie co czyni. On nie jest zły, on po prostu nie umie inaczej postępować. W tym człowieku widzę siebie, kiedy piłem; też tak się zachowywałem”; mówię to bez poczucia pogardy, wyższości, chęci odwetu, agresji. Atak „menela” ma wzbudzać we mnie miłosierdzie; tak zachowuje się osoba dojrzała, wewnętrznie zintegrowana, tan stan jest pożądany, choć niewielu tak naprawdę na niego się decyduje.

Jest to przykład spotkania się z kimś nieznajomym, zewnętrznym dla mnie; spróbuj sobie wyobrazić, że podobnie w niesłuszny sposób potraktuje cię ktoś z twoich bliskich, rodziny, przyjaciół…

Paweł.

tekst do pobrania w postaci pliku PDF

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s